و به طور كلّى با فرار از همهء اينها ميسّر مىشود . پيامبر خدا فرموده است : « نگاه كردن تيرى زهرآلود از تيرهاى ابليس است » ؛ « 93 » و اين تيرى است كه آن ملعون مىاندازد ، و سپرى كه آن را رفع كند جز چشم بر هم نهادن و از معرض تير او گريختن چيز ديگرى در اختيار نيست ، چه او اين تير را از كمان صورتهاى خوب مىاندازد ، و اگر از سمت تير او دور شوى تير به تو نخواهد رسيد . 3 - آرام كردن نفس به چيز مباحى كه از جنس مورد شهوت و رغبت اوست و آن نكاح است ، زيرا همهء آنچه طبع بدانها راغب است در مباحات به اندازه‌اى كه از محرّمات بىنياز شويم وجود دارد ، و اين درمانى است كه براى اكثر مردم سودمندتر است چه قطع غذا توان آدمى را براى اداى اعمال ديگر ضعيف مىكند ، ليكن شهوت را در بيشتر مردان سركوب نمىسازد ؛ از اين رو پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « بر شما باد به نكاح و هر كس نتواند بايد روزه بدارد ، زيرا روزه داشتن براى او اخته كردن است . » « 94 » دربارهء اين امور سه‌گانه كه براى درمان نفس به كار مىرود مىگوييم : درمان اوّل كه قطع طعام است شباهت دارد به قطع علف از حيوان سركش و گوشت از سگ درّنده تا ضعيف شوند و نيروى آنها از ميان برود . درمان دوم شبيه است به اين كه گوشت را از سگ و جو را از چهارپا پنهان بداريم تا به سبب ديدن گوشت و جو باطن آنها به حركت در نيايد . درمان سوّم مانند اين است كه اسب و سگ را با اندكى از آنچه طبع آنها مايل است آرام كنى تا مقدارى از نيروى آنها براى صبر بر تأديب باقى بماند . امّا تقويت انگيزهء دين تنها به دو طريق ميسّر مىباشد : 1 - او را در فوايد مجاهده و ثمرات آن براى دين و دنيا به طمع اندازى تا در اخبارى كه ما در فضيلت صبر و حسن عاقبت آن در دنيا و آخرت ذكر كرديم بسيار بينديشد . در اخبار آمده است : « ثواب صبر بر مصيبت بيشتر از چيزى است كه از دست رفته است » ؛ بلكه او به سبب مصيبتى كه بر وى وارد شده مورد غبطه است ، زيرا چيزى را از دست داده كه جز در مدّت زندگانى دنيا براى او باقى نمىماند ، و چيزى را به دست آورده كه

--> ( 93 ) المستدرك حاكم ، 4 / 314 ، و پيش از اين در كتاب نكاح و غير آن مكرّر ذكر شده است . ( 94 ) صحيح مسلم ، 4 / 128 ، صحيح بخار ، 7 / 3 ، سنن نسايى 6 / 57 همگى از حديث ابن مسعود . پيش از اين نيز ذكر شده است .